یکی از آسیب‎هایی که می‎تواند روابط اجتماعی، به ویژه رابطه همسری را تهدید کند، مقایسه همسران است. اگر به تازگی ازدواج کرده‎اید، احتمال دارد خود شما از مقایسه نامزدتان با بقیه احساسی نامطلوب داشته باشید و با خود بیندیشید چرا نمی‎توانید جلوی خود را بگیرید و کسی را که خود انتخاب کرده و به او بسیار هم علاقه مندید با دیگران مقایسه نکنید تا باعث آزار خود و او نشوید؟

مقایسه نامزدتان با دیگران میتواند به شکل‎های گوناگون باشد؛ مقایسه وضعیت ظاهری، چهره، قد، وزن، رنگ پوست و چشم، طرز تفکر، ویژگی‎های رفتاری، وضعیت مالی، شغلی، خانوادگی، تحصیلی و.... . گاه این مقایسه‏ها به صورت مستقیم است؛ مثلاً خانم علاقه زیادی به گل دارد و آقا به دلیل تفاوت روحیه یا مشغله زیاد، فقط گاهی برای او گل می‎‏آورد. یک بار که با یکی از دوستان خانوادگی‎شان و همسرش - که آن‎ها نیز در دوره نامزدی اند - به رستوران می‎روند. زن با دیدن همسر دوستش که برخلاف همسر خود برای نامزدش گل آورده با ناراحتی می‎گوید: از شوهر فلانی یاد بگیر، سر همۀ قرارها براش گل میاره خوش به حال فلانی...! یا پسری را تصور کنید که نامزدش دانشجو و در حال آماده شدن برای امتحانات ترم است. پسر توقع دارد همانند ماه‎ها و هفته‎های قبل نامزدش در مهمانی‎های دوستانه و فامیلی یا مسافرت‎های کوتاه همراهش باشد. محدودیت فعلی دختر در اجابت این گونه همراهی‎ها پسر را دلخور می‎کند که «نامزد دوستم همه جا با شوهرشه؛ اما تو چی؟» یه مهمونی هم نمی‎رسیم با هم بریم...». گاهی نیز این مقایسه به صورت غیر مستقیم انجام می‎شود. پسری را تصور کنید که نزد نامزدش، مدام از اخلاق، رفتار و گفتار منشی دفترش یا یکی از همکاران غیر همجنس خود تعریف می‏کند. شاید از این تعاریف قصدی نداشته باشد؛ اما دختر با شنیدن و دیدن این رفتار عاطفه‎اش می‎شکند و نوعی بدبینی به نامزدش پیدا می‎کند. گاهی دختری پیوسته از اخلاق و رفتار یکی از مردهای اقوام یا ویژگی‎های خواستگاران قبلی تعریف می‎کند. او نیز اگر قصدی نداشته باشد، باید بداند که نامزدش با شنیدن این نوع گفتارها اقتدارش ضربه خورده و سرخورده و بداخلاق خواهد شد. البته گاه مقایسه در حدّ ذهنی می‏ماند و نامزد فقط در ذهن خود نامزدش را با زنان یا مردان فامیل، آشنا، همکار و حتی غریبه مقایسه می‎کند و هرگز به زبان نمی‎آورد. اگر بپذیریم که افکار ما، هیجان‎ها و رفتارهای ما را کنترل می‎کنند، بی تردید این افکار پنهان نیز دیر یا زود به صحنه احساس‎ها و رفتارهای ما گام خواهند گذاشت.

چگونه می‎توان ذهن مقایسه گر را کنترل کرد؟ / راهکارهای کاهش مقایسه نامزد با دیگران

1. از خط قرمزهای خود در انتخاب همسر، عبور نکنید. بکوشید معیارهای غیر منطقی را پیش از فرارسیدن زمان انتخاب، اصلاح کنید؛ اما اگر زمان انتخاب رسید و شما به دلیل وجود معیارهایی جذاب از خط قرمزهای شناختی یا عاطفی خود عبور کردید، ذهن شما هشیارانه و ناهشیار مترصد کشف شواهدی برای خطای شما در عبور از خط قرمز و تأیید اهمیت آن خواهد بود. از این منظر، مقایسه فراری است به جلو برای رها شدن از احساس گناه ناشی از نادیده گرفتن خط قرمزها.

2. بد نیست بدانید که کمی - فقط کمی تردید در انتخاب همسر پس از عقد، طبیعی است و این تردید نیز اغلب مقایسه کردن نامزد با دیگران را همراه دارد. با توجه به این مسئله لازم نیست زیاد احساس گناه کرده تصور کنید انسان بدی هستید؛ هرچند قطعاً این نکته نمی‎تواند بهانه‎ای برای ادامه این رفتار یا به دنبال پاسخ در دیگران باشد.

3. بکوشید ارزش‌های حقیقی را در وجود خود زنده کرده، آنها را معیار قرار دهید. به جای بلند پروازی وضع موجود خود را در نظر بگیرید.

4. در این گونه موارد به دختران و پسران جوانی که دوران عقد را طی می‌کنند باید گفت این مسئله‎ای است که بایستی هنگام انتخاب همسرتان و پیش از عقد به آن توجه می‎کردید. شما او را با همین شرایط پذیرفته‎اید؛ بنابراین به جای عیب جویی از ظاهر او به زیبایی‏های دیگرش توجه کنید.

5. بکوشید بر خودآگاهی خود بیفزایید. تا هویتی قوی‏تر داشته باشید؛ بدین ترتیب معیارهای سنجش شما ثابت ، کارآمد و درونی‎تر خواهد بود و ناخودآگاه احساس می‎کنید رفتار و حرف دیگران ، تأثیری ناخواسته برشما نخواهد داشت.

6. باطن زندگی خودتان را با ظاهر زندگی دیگران مقایسه نکنید. بهتر است از ارتباط با افرادی که اهل تظاهر و جلوه گری عاطفی، فکری، رفتاری، شغلی، مالی و.... هستند و در شما یا نامزدتان نوعی احساس حقارت، حرص و طمع ایجاد می‎‏کنند اجتناب کنید.

7. همواره در امور دنیوی به زیردست خود و در مسائل معنوی و مذهبی به بالا دستتان نگاه کنید تا امیدوار و بانشاط باشید.

8. نعمت‎هایی که دارید امنیت، آرامش، سلامتی، دین، ولایت پذیری، روزی حلال و... را به یاد آورید، به نعمت‌هایی که شما را از بلایای حقیقی این عالم به سلامت عبور خواهد داد و آخرتی لذت بخش را برایتان خواهد ساخت افتخار کنید و شکرگزار خدا باشید.

9. شناخت خود را از خدا انسان آفرینش و معاد افزایش دهید تا این دید کلی و بلند شما را از ناهمواری‎‌های زندگی خود و دیگران جدا کند.

10. اگر به صورت دائمی ایرادها و اشتباه‎های نامزدتان به نظر شما می‎آید و همین سبب می‎شود علاوه بر احساس نارضایتی به مقایسه بپردازید، می‎توانید فهرستی از ویژگی‎های مثبت نامزدتان را در ذهن یا برگه‎ای ثبت کنید و هر روز موردی به آن بیفزایید. داشتن چنین فهرستی و مراجعه گاهگاه به آن می‎تواند موجب افزایش رضایت در شما و کاهش این رفتار مخرّب شود. مهم نیست این ویژگی‎ها چقدر کلی یا عمیق باشند از جزئی ترین‎ها هم نگذرید.

11. خداوند در قرآن کریم می‎فرماید با همسران خویش به شایستگی رفتار کنید. اگر چیزی دربارۀ آنان شما را ناخوشایند بود بدانید چه بسا چیزی را خوش نمی،دارید حال آنکه خداوند مصلحت فراوانی در آن قرار داده است.

12. شاید برخی ویژگیهای نامزدتان در معیار شما ناخوشایند و در معیاری واقعی تر به سود دنیا و آخرتتان باشد.

13. برخی مقایسه ها براساس ظاهر و میزان زیبایی طرف مقابل رخ میدهد پژوهش ها نشانگر آن است زیبایی همسرانی که از شخصیت نسبتاً سالمی ،برخوردارند با گذشت مدتی از ازدواج، تأثیر کمتری نسبت به شخصیت طرفین ایفا میکند؛ یعنی همسران جوان به سرعت از معیارهای ظاهری عبور کرده درگیر معیارهای شخصیتی خواهند شد.

14. دختران و پسران جوان باید توجه داشته باشند که رفتارهای ناپسند از نظر آنان از راه مقایسهٔ همسر با دیگران برطرف نمی‎شود بلکه باید با تقویت ویژگی‎های مثبت همسر خود و تشویق او، وجود او را از رفتارهای مثبت و شایسته پر کنند تا دیگر جایی برای انجام اعمال نامناسب باقی نماند. کوچکی و بزرگی این رفتارهایی که تشویق می‎کنید مهم نیست امروز چه پیراهن خوشگلی پوشیدی» به داشتن همسری مؤمن مثل تو افتخار میکنم از اینکه امروز سر وقت اومدی، ممنونم و...

15. با واقع بینی بنشینید و رابطهٔ خود را مرور کنید؛ قوت‎ها و ضعف‎ها، امکانات و محدودیت‎ها و البته استعدادها بکوشید با کمک امکانات استعدادها و قوت‎های رابطه، از ضعف‏ها بکاهید. برای محدودیت‏هایی که در اختیار شما نیست، غصه نخورید؛ به این ترتیب می‏توانید سطح خواسته‏ها و انتظارات خود را با شرایط حاضر متعادل کنید که مسلماً از نگرانی‏های شما کم می‏شود.

16. هرچند ما انسان‎ها موجوداتی اجتماعی هستیم و بر اجتماع تأثیر می‎گذاریم و از آن تأثیر می‎

پذیریم اما نکته قابل تأکید این است که در نهایت زندگی شما منحصر به خود شماست و نباید اجازه بدهید نظر و رفتار اطرافیان و شرایط آنها بر زندگی مشترک شما اثر منفی بگذارد.

17. اگر با خود خلوت کنید و کمی روراست باشید، خواهید فهمید مقایسه کردن همسر با دیگران تنها به ایرادهای او برنمی‎گردد، بلکه گاه برای پنهان کردن ضعف‎های خودمان این کار را انجام می‎دهیم. اگر متوجه شده اید که اعتماد به نفس شما ضعیف است و انتخاب‎های خود را قبول ندارید، برای احساس ارزشمندی در شما لازم است همسرتان تغییر کند، بهتر است پیش از این‎که عوارض این رفتار باعث تخریب رابطه تان و البته ایجاد احساس‎های ناخوشایند بیشتر در شما شود، برای حل این مسئله گامی اصولی برداشته، از متخصص برای حل آن‏ها کمک بخواهید.

18. انجام این عمل چه به صورت ذهنی و چه به صورت گفتاری و عملی عوارض بدی را در زندگی شما ایجاد خواهد کرد، از این رو برای کاهش در قدم‎های اول تلاش کنید. این خطا را از گفتار و رفتارتان حذف کنید با کنار گذاشتن این عادت از گفتار متوجه خواهید شد که ترک آن از حوزه ذهن نیز کار چندان دشواری نیست.

19. این‏که همه شما را تأیید کنند خواسته‏ای دسترسی ناپذیر است؛ زیرا معمولاً کارها و گفته‏های ما را عده ای می پذیرند برخی رد می‏کنند و گروهی نیز به آن بی تفاوت اند؛ بنابراین بهتر است راه صحیح زندگی خود را کشف کنیم ادامه دهیم و بدانیم گرچه تأیید دیگران باعث خشنودی انسان می‎شود ولی امری ضروری و الزامی نیست.

20. خوب است کامل گراها بدانند اول این‎که در بین افراد غیر معصوم هیچ‎گاه فرد کاملی وجود ندارد؛ دوم این‎که نتایج خسارت باری که فرد کامل گرا از همراهی با فردی غیر کامل تصور می‎‏کند غیر واقعی و قدری افراطی است و تأکید مفرط و هیجانی بر زندگی با فردی دارای ویژگی‎های کامل، جز به اضطراب، نگرانی، ترس شدید و ناراحتی نمی‏انجامد؛ سوم اینکه نگاه کامل‏گرایانه به مشکلات، به راه حل‎های ناقص تری منجر خواهد شد. لازم است فرد بکوشد تا نگاهی واقعی‎تر به خود محیط و اطرافیان داشته باشد تا روابط کارآمدتری را تجربه کند.

21. ارتباط غیرضروری با نامحرم هرچند ممکن است در گام‎های اولیه شناختی به نظر برسد اما ناخودآگاه تأثیرات هیجانی نیز به دنبال خواهد داشت. پس حتی اگر ضرورت ایجاب می‎کند که با نامحرم برخورد داشته باشید، در نهایت دقت بکوشید حریم‎ها را حفظ کنید، رفتارتان با نامحرم صمیمی نباشد، به حدّ ضرورت بسنده کنید و هرگز با نامحرم شوخی و خنده به راه نیندازید.

22. مراقب باشید برای نامزدتان نقش پدر، مادر، فرزند یا معلم را ایفا نکنید. شما همسر او هستید نه کم و نه بیش.

23. اگر نامزدتان اهل مقایسه است، در فضایی که صمیمیت روانی لازم برای پذیرش کلامتان وجود دارد در این باره با او گفت وگو کنید. صداقت و نیت خیرش را بستایید و اگر محتوای مقایسه درست است، آن را بپذیرید؛ اما به کارگیری شیوه مقایسه را نهی کنید.

24. تقویت ارتباط با خدا و اهل بیت، جبران کننده بسیاری از ناکامی‎هاست. وقتی نامزدتان را از منظر خدا ببینید، رضایت خاطر بیشتری را تجربه خواهد کرد.

آنچه گفتیم به مقایسه‎هایی مربوط می‎شود که در آن عیوب نامزد و محاسن دیگران دیده شود؛ ولی اگر در مقایسه با نگاهی مثبت، محاسن نامزد دیده شود، آنگاه جوانان ما همواره نامزدشان را به سبب خوبی‎هایی که دیگران از آن بی بهره اند، تحسین می‎کنند.